Fashion and Politics in Franz Xaver Winterhalter’ s Portrait of The Empress Eugénie surrounded by her Ladies-in-Waiting

 Franz Xaver Winterhalter, The Empress Eugénie Surrounded by her Ladies-in-Waiting, 1855. Olej na płótnie (300 x 420 cm). Musées Nationaux du Palais de Compiègne, Francja.

Franz Xaver Winterhalter, Cesarzowa Eugenia w otoczeniu Dam czekających, 1855, olej na płótnie, 300 x 420 cm (Musées Nationaux du Palais de Compiègne, Francja)

w większym niż życie obraz olejny, Grupa pięknych kobiet są rozmieszczone w grupach dekoracyjnych w idyllicznym zalesionym krajobrazie ozdobione różami, bzami i innymi kwiatami. Zatytułowany Cesarzowa Eugenia otoczona damami przez artystę Franza Xavera Winterhaltera, portret z 1855 roku przedstawia Francuską cesarzową Eugenię, żonę Napoléona III otoczoną przez jej cesarskie służebnice. Jako grupa tworzą miraż piękna, który wydaje się równie eteryczny jak wata cukrowa.

André Adolphe Eugène Disdéri, Exposition Universelle des Beaux-Arts, Paryż 1855, Salon carré, Francja, Fotografia, 37 x 53 cm (Bibliothèque nationale de France)

André Adolphe Eugène Disdéri, Exposition Universelle des Beaux-Arts, Paryż 1855, Salon carré, Francja, Fotografia, 37 x 53 cm (Bibliothèque nationale de France)

obraz został po raz pierwszy wystawiony w 1855 roku na Exposition Universelle (wystawa powszechna) w Paryżu, ważnym międzynarodowym wydarzeniu, w którym udział wzięły królowa Wiktoria i książę Albert, a także ponad pięć milion odwiedzających podczas jego trwania od maja do listopada. Ten monumentalny obraz był eksponowany w jednej z głównych sal wystawowych i to miejsce jest godne uwagi, zwłaszcza w świetle faktu, że panowanie Ludwika Napoléona jako cesarza było stosunkowo nowe i nastąpiło po krwawym zamachu stanu, który zainicjował w grudniu 1851 roku. Co ten zwodniczo piękny obraz może ujawnić na styku Mody i polityki w czasach drugiego Imperium?

Winterhalter i zlecenia portretowe

kiedy artysta podejmuje się zlecenia portretowego, musi upewnić się, że klient jest zadowolony z wyniku, jeśli chce otrzymać wynagrodzenie za swoją pracę. Przed otrzymaniem tego zlecenia od Eugéniego, urodzony w Niemczech Franz Xaver Winterhalter był popularnym malarzem portretowym w europejskich kręgach królewskich i arystokratycznych. Nie tylko potrafił uchwycić bogatą fakturę i subtelne szczegóły modnego ubrania swojej opiekunki, ale Jego portrety były szczególnie pochlebne dla opiekunek.

 Franz Xaver Winterhalter, Cesarzowa Eugénie (Eugénie de Montijo ,1826-1920, Condesa de Teba), 1854. Olej na płótnie (92,7 x 73,7 cm). Metropolitan Museum of Art

Franz Xaver Winterhalter, Cesarzowa Eugénie (Eugénie de Montijo, Condesa de Teba), 1854, olej na płótnie, 92,7 x 73,7 cm (Metropolitan Museum of Art)

Eugenia de Guzmán, Hrabina Teby, wyszła za mąż za Karola-Ludwika Napoléona Bonaparte III w 1853 roku, a Winterhalter był jednym z kilku artystów, którym zlecono wykonanie portretów nowej cesarzowej. W latach 50. Fotografia nie stała się jeszcze środkiem upowszechniania wizerunku Opiekunki, a malowane portrety od dawna były narzędziem polityki. W 1854 roku Winterhalter stworzył portret na małą skalę, w którym Eugénie jest przedstawiana w hołdzie francuskiej królowej Marii Antoninie. W tym dziele kasztanowe włosy Eugénie są sproszkowane, jej oliwkowa skóra jest rozjaśniona do półprzezroczystej bieli, która przypomina porcelanę, a jej sukienka nawiązuje do stylu niegdyś preferowanego przez skazaną na zagładę XVIII-wieczną Francuską królową. W ten sposób urodzona w Hiszpanii Cesarzowa została przekształcona w ikoniczną francuską piękność.

jako Urodzona za granicą żona Napoleona III, Eugenia musiała potwierdzić swoją lojalność wobec narodu francuskiego. Zlecając to niewielkie dzieło Winterhalter w roku następującym po jej ślubie i przyjmując styl ubioru związany z Marią Antoniną, Eugenia była w stanie wyrazić swoją francuską tożsamość w służbie nowo przywróconej monarchii. Cesarzowa musiała być zadowolona z tego dzieła, ponieważ przez wiele lat wisiało ono na znaczącej pozycji w jej salonie Dam w jej głównej rezydencji. W następnych latach Winterhalter namalował kilka innych portretów Eugenie, ale najbardziej znanym jest wielkoformatowe dzieło Eugenie z jej damami w oczekiwaniu.

 Franz Xaver Winterhalter, The Empress Eugénie Surrounded by her Ladies-in-Waiting, 1855. Olej na płótnie (300 x 420 cm). Musées Nationaux du Palais de Compiègne, Francja.

Franz Xaver Winterhalter, Cesarzowa Eugenia w otoczeniu Dam czekających, 1855, olej na płótnie, 300 x 420 cm (Musées Nationaux du Palais de Compiègne, Francja)

w zbiorowym portrecie Eugenii Winterhalter z 1855 r. i jej świty panie są umieszczone w ozdobnych grupach. W tym większym od życia dziele istnieje kolisty rytm stworzony przez rozmieszczenie postaci i użycie ukośnych linii w ustawieniu ich ramion. Pomaga to oku poruszać się po obrazie. Ich porcelanowe cery są osadzone na ciemnych włosach i ciemnym tle lasu. Każda z przedstawionych kobiet może być zidentyfikowana po imieniu, a ich rozmieszczenie w kompozycji odzwierciedla hierarchię ich pozycji. Na przykład Eugenia wręcza symboliczny bukiet fiołków księżniczce Essling, jej najważniejszemu towarzyszowi, i kobiecie, która służyła jako grande maîtresse.

Franz Xaver Winterhalter, Florinda, 1853, olej na płótnie,178,4 x 245,7 cm (Metropolitan Museum of Art)

Franz Xaver Winterhalter, Florinda, 1853, olej na płótnie,178.4 x 245.7 cm (The Metropolitan Museum of Art)

Franz Xaver Winterhalter, sketch of the Empress Eugénie Surrounded by her Ladies-in-Waiting, 1855, oil, 35.5 x 40 cm (Donaueschingen: Książęca Kolekcja Bergische)

Franz Xaver Winterhalter, preparatory sketch of the Empress Eugénie Surrounded by her Ladies Książę-in-waiting, 1855, Oil, 35.5 x 40 cm (Donaueschingen: Fürstlich Fürstenbergische Sammlungen)

kompozycja do grupowego portretu cesarzowej i jej towarzyszy pochodzi z innego dzieła Winterhaltera wystawionego niedawno w salonie w 1853 roku pod tytułem Florinda. Przedstawia scenę z legendy o Rodericku. W tej opowieści ostatni król hiszpańskich Wizygotów natrafia na Florindę, która kąpi się w ogrodzie. W obrazie Winterhaltera siedzi na lewo od środka i jest silny dynamiczny ruch, ponieważ postacie po obu stronach tworzą przekątne, które prowadzą do postaci w centrum. Artystka wykorzystuje również kontrast światła i ciemności, aby zwrócić uwagę na kobiece jędrne ciała, porcelanowe odcienie skóry i lśniące włosy. Są personifikacjami wyidealizowanego piękna.

szkic przygotowawczy Eugénie z damami autorstwa Winterhaltera wskazuje, że artysta początkowo rozważał nieco większe zgrupowanie uczestników.

 Franz Xaver Winterhalter, The Empress Eugénie Surrounded by her Ladies-in-Waiting, 1855. Olej na płótnie (300 x 420 cm). Musées Nationaux du Palais de Compiègne, Francja.

Franz Xaver Winterhalter, Cesarzowa Eugenia w otoczeniu Dam czekających, 1855, olej na płótnie, 300 x 420 cm (Musées Nationaux du Palais de Compiègne, Francja)

w przypadku portretu grupowego z 1855 roku Winterhalter umieścił Eugénie siedzącą po lewej stronie od środka, blisko miejsca, w którym usiadła Florinda, ale na lekko podwyższonej płaszczyźnie. Cesarzowa ubrana jest w białą, jedwabną suknię wieczorową obszytą jedwabnymi satynowymi wstążkami w Kolorze Fioletowym. Jej kolor skóry jest biały, a włosy ozdobione fiołkami-jej ulubionym kwiatem. Jej Panie-in-waiting są ubrane podobnie w eleganckie jedwabne suknie wieczorowe o długości podłogi, które wahają się w Kolorze od kremowej bieli, różu, żółci, fioletu, gołąb szary, do leśnej zieleni. Głębokie dekolty swoich baskijskich gorsetów prezentują wdzięczne szyje i obnażone ramiona, podczas gdy ekspansywne spódnice z krynolinami z warstwowymi falbankami otaczają nogi w basenach z tkaniny. Każda dama jest przedstawiana w najbardziej pochlebnym świetle – z nieskazitelną skórą, błyszczącymi włosami, elegancką figurą i wyrafinowaną pozą.

 Franz Xaver Winterhalter, The Empress Eugénie Surrounded by her Ladies-in-Waiting (detal), 1855. Olej na płótnie (300 x 420 cm). Musées Nationaux du Palais de Compiègne, Francja.

Franz Xaver Winterhalter, Cesarzowa Eugenia w otoczeniu Dam czekających (detal), 1855, olej na płótnie, 300 x 420 cm (Musées Nationaux du Palais de Compiègne, Francja)

dlaczego moda ma znaczenie w tym obrazie?

w tej pracy jest podwyższone poczucie kobiecości. Rozległe długości kolorowych jedwabiów, ozdobne wykończenia koronek i jedwabne wstążki, które tworzą modne sukienki Pani, są widocznymi oznakami bogactwa i klasy. W okresie II Cesarstwa napoleońskiego, wyrafinowane zasady dotyczące wyglądu regulowały to, co i kiedy można było nosić, tak, że panie takie jak te przedstawione w tym dziele zazwyczaj zmieniały ubrania co najmniej siedem lub osiem razy dziennie. Zarówno sukienki dzienne, jak i wieczorowe noszono na warstwach bielizny, w tym Gorsety i krynoliny (sztywna halka nadająca kształt damskiej spódnicy), które tworzyły sylwetkę w kształcie dzwonu poprzez warstwy halek lub metalową armaturę. Krynoliny dawały złudzenie smukłej talii poprzez poszerzenie bioder i jako takie były znaczącym znakiem kobiecości. Chociaż zmniejszały one również mobilność kobiety i dystansowały ją fizycznie od innych, krynoliny były niezwykle popularne. Eugenie była wczesnym adopterem tej Mody i jako liderka mody zyskała przydomek „Hrabiny Mody”.”W portrecie grupowym Winterhaltera Eugénie i szlachetne damy francuskiego dworu są ubrane na wyżyny francuskiej mody jako modelki kobiecości i piękna.

Ten obraz to coś więcej niż ładny obraz pań w krajobrazie. Zamiast tego, to monumentalne dzieło Winterhaltera, uważane za jego najbardziej znane dzieło i widziane przez miliony, może być dokładniej rozumiane jako dzieło propagandowe przez politycznie mądrego Napoléona III. Eugenia trzyma w prawej ręce bukiet fiołków-symbol, który byłby uznawany za symbol lojalności przez zwolenników Bonapartystów. Pozycjonując swoją żonę jako wzór kobiecości i modną ozdobę w kręgu pięknych dam francuskiego dworu cesarskiego, urodzony w Hiszpanii Eugénie został przekształcony w modną, elegancką i piękną ozdobę Drugiego Cesarstwa. W 1855 roku Napoleon zajął znaczącą pozycję w salonie, wykorzystując potęgę sztuki do przekazywania idei władzy i prestiżu.

jak pokazuje ten przykład, wykorzystanie mody jako obiektywu analizy może ujawnić niuansowe zrozumienie pracy. Pod pozornie powierzchownym przedstawieniem grupy pięknych kobiet w pasterskiej scenerii Winterhalter ujawniają się niuanse władzy politycznej, płci i pochodzenia etnicznego.

dodatkowe zasoby:

Laure Chabanne, ” Eugénie, impératrice de la mode?”in Sous l’ Empire des Crinolines . (Paryż: Musée Galliera, 2009.

Alison McQueen, Empress Eugénie and the Arts: Polityka i kultura wizualna w XIX wieku (Ashgate Publishing, 2011).

Ingrid E. Mida, Czytanie mody w sztuce (Bloomsbury Visual Arts, 2020).

Phillippe Perrot, Fashioning the Bourgeoisie: A History of Clothing in the Nineteenth Century, translated by Richard Bienvenu (Princeton University Press, 1994).

Portret cesarzowej Eugenii autorstwa Winterhaltera w Metropolitan Museum of Art

Florinda autorstwa Winterhaltera w Metopolitańskim Muzeum Sztuki

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.